Bir insan iyi, güzel, dürüst, yararlı, değerli insan olmaya niyet edip; duygu, düşünce, davranış olarak yöneldiğinde, kendini iyileştirir. Kötü, çirkin, yalan, yanlış, olumsuz her durumdan kurtulur. Bunun için iyi, yararlı, değerli, güzel, olumlu insan olmaya niyet edip, gereken girişimleri yerine getirmeli. Bilimin, dinin, ilmin, irfanın, hikmetin değerleri ile yaşamaya başlamalı. Önce âlemlerin Rabbi olan Yüce Allah’ı tanımalı, itaat etmeli. Kul hakkına hassasiyetle dikkat etmeli.
Yüce Allah’a, O’nun istediği, emrettiği şekilde, peygamberimiz gibi ibadet, itaat, taat etmeli. Kul hakkına girmemeli. Kul hak ve hukukuna özenle uymalı. Kimsenin hak hukukunu asla çiğnememeli. Hak hukuk doğruluk dürüstlük düzgünlük adalet hakkaniyet güzel ahlâk edep hayâ ve de fazilet, erdem değerleri ile davranmalı. Helal, haram, sevap, günah kavramlarını detaylı öğrenip, gereğini yapmalı.
Allah’ın hakkı çok önemli olduğu gibi kul hakkı da çok önemlidir. İnsan canına kastetmek, Allah’ın yarattıklarına zarar vermek, insan onuruna uygun olmayan şekilde davranmak, yalan, iftira ile konuşmak, yapılmaması gereken hususlardır. Kendimizi, Rabbimizi, sınırlarımızı, haddimizi bilerek hareket etmeliyiz. Yalan, iftira, dedikodu, insan onurunu rencide edici, insanı ve diğer canlıları sıkıntıya sokucu davranışlardan sakınmalıyız. Her türlü zarar vermek, ziyan vermek; kul hakkına girer. Kul hakkını Allah cc. Da bağışlamaz. Zira kul hakkının muhatabı kuldur.
Erdemli, faziletli, olgun mümin, insanlar arasında hiçbir şekilde ayrım yapmaz. Fitne, fesat, nifak, bozgunculuk, bozukluk, ayrımcılık çıkarmaz. Herkese insan haklarına uygun davranır. Herkesin hak, hukuk, inanç, ibadetine saygılı olur. Asimilasyon yapmaya kalkışmaz. Eğer bir kötülük, yanlışlık varsa eğitim, öğretim, hukuk, adalet ile düzeltmeye çalışır.
Mümin, anne, baba, kardeş, akraba, komşu, insanlar, hayvanlar, doğaya çok iyi davranır. Bunlara yapılan yanlışlık; kul hakkına girer. Hak, hukuk duyarlılığı ile davranmak gerekir. İslam dininin tüm evrensel ilkelerine uygun davranmalı. İslam değerlerini temel almalı. Aklın ve bilimin nimetlerinden yararlanmalı.
Müslüman hiç bir kimseye, insana, varlığa zarar, ziyan vermez. Kul hakkına dikkat eder. İslam’ı ve insani sorumluluk, ödev, görev, yükümlülüklerini bilerek, hakça, hukukça hareket eder. Kul hakkına girmez. Allah’ın yarattığı her varlık Yüce Allah’ın kuludur. Sadece birey, insan hakkı düşünmemek gerekir. Hayvan, bitki, doğa, çevre hakkı da kul hakkıdır. Kamu- devlet hakkı da önemlidir. Kamu hakkı günümüz vatandaşlarının ve gelecek kuşakların hakkını, hukukunu oluşturur. Milyonlarca insanın hakkı doğar. Hak duyarlılığı İslam’ın vazgeçilemez başlıca ilkesidir. Birey ve kamu hakkına, hukukuna saygılı davranmalı.
Mümin gerçek anlamda pek çok dini ve bilimsel dalda bilgili olmalı. Sanat, meslek, kültür sahibi olmalı. Çağın gerektirdiği bilimleri bilmeli. En büyük düşmanın; cehalet, sabırsızlık, ilkesizlik, insanlık dışı davranma olduğunu asla unutmamalı. Hayatı hem dini kurallara, bilim esaslara, yaşamın kurallarına göre yaşamalı.
Mümin, haramlardan sakınmalı. Haramlardan sakınmaya “takva, muttaki olma” denir.
Mümin, şüphelilerden sakınmalı. Şüpheli olan alanlara girmemeli. Şüphelilerden sakınmaya “verâ” denir.
Mümin, mubah olan pek çok davranıştan da kaçınmalı. Mubahların çoğunu terk etmeye “zühd” denir.
Böyle bir mümin Müslüman olmak zor değildir. Sağlam bilgi, sağlıklı bilgi, sağlam irade gerekir. Nefse uymamak gerekir. Şeytana aldanmamak gerekir.
Hem Hakk’a hakiki anlamda ibadet edip, hem şüphelilerden, haramlardan sakınmama, boşa yapılan ibadet demektir. Yapılan bütün ibadetler; haram ve günahlarla sıfır olur, hatta eksiye iner, düşer!
Mümin, insan hak ve hukukuna uygun hareket eder, etmelidir. Baskıcı, dayatmacı, diktatörce davranma yapamaz. Haksızlık, adaletsizlik edemez. Hak ve hakikat merkezli davranır. Hiçbir şekilde ayrımcı ve ayrıcalıklı davranamaz. Engin şefkatli, merhametli, müşfik davranır. Herkesin din ve vicdan özgürlüğüne saygılı olur. Her varlığa en iyi, güzel, özenle davranmayı ilke, kural edinir, edinmelidir.