Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Şenay Pir Zengi, okulların açılmasıyla birlikte artan kalabalık ve kapalı ortamların bulaşıcı hastalıkların yayılması açısından risk oluşturduğuna dikkat çekti. El hijyeni, havalandırma ve hasta çocukların okula gönderilmemesi gibi önlemlerin yanı sıra aşılamanın özgül koruma açısından önem taşıdığını vurgulayan Zengi, aşı takvimindeki gecikmelerin çocuk büyüdükçe göz ardı edilmemesi gerektiğini söyledi.
Eylül ayıyla çocuklar ve gençler yeniden sınıfları, servisleri, yemekhaneleri ve yurt odalarını paylaşmaya başlıyor. Kalabalık ve kapalı ortamlarda geçirilen sürenin artması, özellikle solunum yoluyla bulaşan hastalıkların yayılma riskini artırıyor.
Okul ve yurt ortamlarında hangi hastalıklar görülebilir
Dr. Öğr. Üyesi Şenay Pir Zengi, bu dönemde özellikle influenza, COVID-19, RSV, adenovirüs ve rinovirüs gibi solunum yolu enfeksiyonlarının yanı sıra boğmaca, kızamık, kızamıkçık, kabakulak ve suçiçeğine dikkat edilmesi gerektiğini belirtti. A grubu beta hemolitik streptokok enfeksiyonları, pnömokok ve meningokok hastalıklarının da önem taşıdığını ifade eden Zengi, kalabalık yurt ortamlarında tüberkülozun da bulaş açısından göz önünde bulundurulması gerektiğini söyledi.
Toplu yaşam ve beslenme alanlarında hepatit A, rota ve norovirüs gastroenteritleri ile salmonella gibi besin kaynaklı enfeksiyonların; doğrudan temasla ise baş biti, uyuz, impetigo, mantar enfeksiyonları, bulaşıcı konjonktivit ve el-ayak-ağız hastalığının yayılabileceğini belirtti.
El hijyeni ve havalandırma önemli
Bulaşıcı hastalıklardan korunmada temel hijyen alışkanlıklarının önemine dikkat çeken Pir Zengi, şu önerilerde bulundu:
'Eller su ve sabunla en az 20 saniye yıkanmalı; su bulunmadığında alkol bazlı el antiseptiği kullanılmalı.
Öksürme ve hapşırma sırasında mendil veya dirsek içi kullanılmalı.
Sınıf ve yurt odaları düzenli olarak havalandırılmalı.
Ateşli çocuklar, ateş düşürücü kullanmadan en az 24 saat ateşsiz kalana kadar okula gönderilmemeli.
Havlu, tarak, matara ve benzeri kişisel eşyalar paylaşılmamalı.
Okul ve yurtlarda güvenli su, gıda hijyeni ve el yıkama imkanlarına dikkat edilmeli.
Yeterli uyku, dengeli beslenme ve sigara dumanından uzak bir ortam sağlanmalı.'
Pir Zengi, 'Yukarıdaki önlemlerin tamamı değerlidir; ancak hiçbiri aşının sağladığı özgül korumanın yerini tutmaz' dedi.
Eksik aşılar tamamlanmalı
Türkiye'nin Genişletilmiş Bağışıklama Programı kapsamında uygulanan aşıların tüberküloz, hepatit B ve A, difteri, tetanoz, boğmaca, çocuk felci, Hib, pnömokok, kızamık, kızamıkçık, kabakulak ve suçiçeğine karşı koruma sağladığını belirten Pir Zengi, takvimde gecikmiş aşıların tamamlanmasının önemine dikkat çekti.
Ulusal takvimde yer almayan ancak isteğe bağlı olarak uygulanabilen rotavirüs, meningokok, mevsimsel grip ve HPV aşılarının da hekim değerlendirmesiyle ele alınabileceğini belirten Pir Zengi, 'Aşı takvimindeki gecikmeler, çocuk büyüdükçe 'Artık geçti' diye bırakılmamalıdır. Eksik kalan hemen her aşı, uygun bir yakalama şemasıyla tamamlanabilir. Okul kaydı dönemi, aile hekimiyle birlikte aşı kartını gözden geçirmek için doğal bir fırsattır' dedi.
Özellikle hangi aşılar gözden geçirilmeli
Pir Zengi, okul dönemi öncesinde özellikle 4-6 yaş rapel dozları, ergenlik dönemindeki Td (Tetanoz-Difteri) pekiştirme aşısı ve eksik KKK (Kızamık, Kabakulak ve Kızamıkçık) dozlarının kontrol edilmesini önerdi. Dünyada ve bölgede görülen kızamık salgınları nedeniyle iki doz KKK aşısının tamamlanmasının önemini vurguladı.
Hepatit A aşısının iki doz tamamlanması gerektiğini belirten Pir Zengi, daha önce aşılanmamış büyük çocuk, ergen ve erişkinlerde de aşının başlanabileceğini; ikinci doz gecikse dahi şemaya baştan başlanmaması gerektiğini söyledi.
Mevsimsel grip aşısının ise 6 aylıktan itibaren uygulanabildiğini ifade eden Pir Zengi, aşının her yıl yenilenmesi gerektiğini ve koruyucu etkinin yaklaşık iki hafta sonra başladığını belirtti. İlk kez grip aşısı olacak 6 ay-8 yaş arasındaki çocuklarda en az dört hafta arayla iki doz gerektiğine dikkat çekti.
Meningokok ve HPV aşılarına dikkat
Meningokok aşılarının Türkiye'de ulusal takvimde yer almadığını belirten Pir Zengi, özellikle kalabalık yurt ortamlarında yaşayacak gençler ile belirli risk gruplarında aşılama kararının hekim tarafından bireysel risk değerlendirmesiyle verilmesi gerektiğini söyledi.
HPV aşısının rahim ağzı kanseri başta olmak üzere birçok kanser türüne karşı koruma sağladığını belirten Pir Zengi, aşının 9-14 yaş arasında iki doz, 15 yaş ve sonrasında üç doz uygulandığını; erken yaşta ve cinsel temas öncesinde yapıldığında en yüksek etkinliğin elde edildiğini ifade etti.
Farklı aşıların aynı seansta uygulanabileceğini, bunun aşının etkinliğini azaltmadığını belirten Pir Zengi, ateşsiz basit soğuk algınlığı gibi hafif enfeksiyonların da çoğu durumda aşıyı ertelemek için neden olmadığını söyledi.
Aşılarla ilgili tereddütlerde sosyal medya yerine çocuk hekimi ve aile sağlığı merkezlerinin güvenilir bilgi kaynağı olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Şenay Pir Zengi, okul dönemi başlamadan önce tüm çocukların aşı kartlarının kontrol edilmesi çağrısında bulundu.