2026 yılı yaş çay sezonuna hazırlanan üreticiler, çay bahçelerinin 10'da 1'ini budayarak kurallara uygun hale getirdi. Bahçe temizliklerini de yapan üreticilerin bir kısmı gübreyi çay sezonundan önce verirken, kalanını ise 1. sürgünün hemen ardından verecek. Özel sektör temsilcileri ve Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü'nün alımlara başlamasıyla çay bahçelerine bu kez çay toplamak için girecek olan üreticiler, gözlerini bugünlerde açıklanacak çay taban fiyatına çevirdi.

'Kademeli bir çay geçişi olacağa benziyor'

Bu yıl iklim şartları nedeniyle soğuktan etkilenen çay bahçeleri olduğuna dikkat çeken Türkiye Ziraatçılar Derneği Rize Şube Başkanı Müfit Akman, çayın kademeli olarak geldiğini dile getirerek, 'Kampanyanın açılışına çok az bir zaman kaldı. Çay bahçeleri soğuklardan etkilense de gelen (olgunlaşan) yerler var. Bir miktar soğuğun etkilediği yerler var. Bu nedenle kademeli bir çay geçişi olacağa benziyor' dedi.

'Bizim kuru çayda da kaliteyi yakalamamız lazım'

Çay tarımının sürdürülebilirliği için müstahsillerin dikkatli olması gerektiğine vurgu yapan Akman, 'Çayın sürdürülebilirliği için bazı tedbirlerin alınması ve yapılması lazım. Burada hem üreticilere hem işletmelere çok yük düşüyor. Bunlar önem arz ediyor. Öncelikle şu anda gübreleme sezonu bitti gibi. Bazı üreticilerimiz de çay patlattığı için, işte havalar yağışlı, birinci sürgünü toplayıp hemen akabinde atmak için bekliyor. Bu da doğru bir uygulama. Çay bitkisi üzerine Doğu Karadeniz'de özellikle kar yağan bir bitki olduğu için bir avantajımız var. Bu avantajı iyi değerlendirip, bizim kuru çayda da kaliteyi yakalamamız lazım. Üreticilerimiz gübre atarken maalesef ısrarla diyoruz set aralarına atın. Çay ocağının içerisine atmayın, değnekle vurmayın gibi uyarılarımız olmasına rağmen sahada yeni işte bugün de 5-6 bahçede ıslak olan çay bahçesine serpme şeklinde atılmış belli. Çay tamamen patlatmış, sürgünler yanmış. Bu da verim düşüklüğünü, kalitesizliği arttırıyor' ifadelerini kullandı.

'Kampanyanın 10 Mayıs veya 15 Mayıs gibi açılabileceği gözüküyor'

Budamalarını yapan üreticilerin bu hafta içerisinde ÇAYKUR'a bildirimde bulunması gerektiğini hatırlatan Akman, 'Yerden yüksekliği 20 santimetreyi geçmeyecek şekilde her üreticinin kayıtlı olan çay bahçesinden 1/10 budama yapması gerekir. Eğer budama yapıp fabrikalarına, bağlı oldukları fabrikalarına tespit ettirirlerse ÇAYKUR'a o yıl için çay satabilir konuma geliyor. Yoksa diğer türlü budama yapmazsa özel sektöre satıyor, bunda bir kayıp yok. Budamasını yapmış olan üreticiler veya eksiği olup tamamlamış üreticiler hafta içerisinde mutlaka bunları tamamlayıp bitirmeleri lazım. Çünkü kampanyanın 10 Mayıs veya 15 Mayıs gibi açılabileceği gözüküyor havalar bu şekilde giderse. Bu nedenle hazır bir şekilde bahçelerde ot temizliği yaparak, kampanyaya hazır girmelerini önemli buluyoruz' şeklinde konuştu.

'Bu efsunlu ürüne gerçekten biraz özen gösterelim'

Üreticileri gübreleme konusunda da uyaran Akman, 'Tarım kireci atın diyoruz. Bizim topraklarımız sürekli kimyasal kullanıldığından, 90 yılından bugüne kimyasal kullanmanın verdiği zararla pH değerleri hızla düştü, 3.7, 4.5 gibi. Bizim bunu yukarı çıkarmamız lazım. Kimyasal gübrede de bu amonyum sülfatlı gübreler toprak yapısını bozuyor. Bir an için belki çabuk eriyor, bitki gelişimi sağlıyor ama biz 25-5-10 dediğimiz granül gübrenin set aralarına 60-80 kilogram arasında verilmesini öneriyoruz. Buna uysunlar. Üretici çok gübre atarak çok ürün alamıyor. Bitki de bir canlı, toprakta da bir sürü canlılar var. Bu nedenle bağlıyor birbirini, onun için fazla gübre atmalarına gerek yok. Dönüme 60-80 kilogram, hatta bunu verebiliyorlarsa yüzde 50-60'ını birinci sürgün öncesi, mart ayı sonu, nisan ayının başlangıcı, kalan yüzde 40'ını da birinci sürgünü topladıktan sonra. Biz işin kolayına kaçıyoruz. Böyle bir ürün var, ekmesi yok, dikmesi yok, Mevla vermiş. 80-90 yıldır bu bölgeye gelir getiriyor. Bu efsunlu ürüne gerçekten biraz özen gösterelim' şeklinde konuştu.

ÇAYKUR tarafından yapılan açıklamaya göre, 2026 yılı yaş çay kampanyasının 15-20 Mayıs tarihleri arasında açılması planlanıyor. Kampanya öncesinde üreticilerin belirlenen kurallara uyması gerektiği vurgulandı.

Açıklamada, üreticilerin ÇAYKUR’a çay satışı yapabilmesi için çay bahçelerinin en az 10’da 1’ini budaması gerektiği hatırlatıldı. Normal şartlarda 1 Mayıs’ta sona eren budama süresinin, bu yıl alınan kararla 15 Mayıs’a kadar uzatıldığı belirtildi.

Yaşanabilecek mağduriyet konusunda uyarılarda bulunan Genel Müdür Yusuf Ziya Alim: “Çay üreticilerinin ÇAYKUR'a çay verebilmesi için bahçelerinin 10'da 1'ini budaması kuralına da değinen Alim, üreticilere önemli bir uyarıda bulundu. Normal şartlarda 1 Mayıs'ta sona eren budama işlemlerinin bu yıl 15 Mayıs'a kadar uzatıldığını belirten Alim, "Budamasını tamamlamayan üreticilerimizin 15 Mayıs'a kadar işlemlerini bitirmesi gerekiyor. Aksi halde çay tesliminde mağduriyet yaşayabilirler" dedi.

Tüm fabrikaların bakım ve onarım çalışmaları tamamlanarak yeni sezona hazır hale getirildiğini belirten Alim, "Tüm bakım onarım işlemlerimizi bitirdik. Oluşabilecek aksaklıklara karşı tekrar kontrollerimizi yapıyoruz. Temizlik, alım yerlerinin düzenlenmesi ve üreticiyle koordinasyon gibi tüm hazırlıklarımız tamamlandı. Şu an sadece kampanya tarihini bekliyoruz" diye konuştu.

Çay üreticilerinin ÇAYKUR'a çay verebilmesi için bahçelerinin 10'da 1'ini budaması kuralına da değinen Alim, üreticilere önemli bir uyarıda bulundu. Normal şartlarda 1 Mayıs'ta sona eren budama işlemlerinin bu yıl 15 Mayıs'a kadar uzatıldığını belirten Alim, "Budamasını tamamlamayan üreticilerimizin 15 Mayıs'a kadar işlemlerini bitirmesi gerekiyor. Aksi halde çay tesliminde mağduriyet yaşayabilirler" dedi.

ÇAYKUR'un günlük işleme kapasitesinin 9 bin 250 ile 10 bin ton arasında olduğunu hatırlatan Alim, yoğunluk yaşanması durumunda kapasitenin zorlanabileceğine de dikkat çekerek, üreticileri sağ duyulu olup ürünlerini hızlı şekilde toplayıp bitirme gibi bir düşüncenin içerisine girmemeleri için uyardı. Üretimde kalite vurgusu yapan Alim, bu sezon daha sıkı denetimler uygulanacağını belirterek, "Çayın içine yabancı madde, ot veya kök karışmaması gerekiyor. Herkes çayını temiz toplamalı. Sezon sonunda kalite konuşuluyor ama hasat sırasında aynı hassasiyet gösterilmiyor. Her yıl kaliteye önem gösteriyoruz tabii ki ama bu yıl kaliteye daha fazla önem vereceğiz" dedi.

Makineleşmenin bilinçli kullanılması gerektiğini de dile getiren Alim, hızlı ve kontrolsüz hasadın kaliteyi düşürdüğünü belirtti. Toplanan çayın 24 saat içinde işlenmesi gerektiğini hatırlatan Alim, kapasitenin üzerinde alım yapılmasının hem kaliteyi hem de süreci olumsuz etkilediğini söyledi. Alim, "Biz teknolojik gelişmelere karşı değiliz ama insanlar aslında her geçen gün yapılan makineleşmeyle olan tarımı daha sağlıklı, kendi menfaati için kullanması lazım. Yarım gün toplayıp dinlenmesi lazım belki ama biz sabah başlıyoruz, akşama kadar hepsini topluyoruz. Hepsi toplandığı zaman 24 saat içerisinde bu çayın işlenmesi lazım. Kapasite belli, alınan çayın da işlenebilmesi için verilen limitlere uyulması gerekir" ifadelerini kullandı.

Çay sezonunun dengeli ve sürdürülebilir şekilde yürütülmesi gerektiğini vurgulayan Alim, "Kampanya süreci 30-40 güne yayılmalı. Eğer birkaç günde tüm çay toplanıp teslim edilirse hem kalite düşer hem de çalışanlarımız için istihdam süreci olumsuz etkilenir. Hep birlikte belirlenen kurallara uyarak sağlıklı bir sezon geçirebiliriz" dedi.

Ardeşen Kaymakamı Ferhat Altay başkanlığında düzenlenen istişare toplantısında, organizasyonun tüm detayları ele alındı. Toplantıya Ardeşen Belediye Başkanı Enver Atagün, Ardeşen Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı İsmail Kuyumcu, ÇAYKUR Pazarlama Dairesi Başkanı Erdal Özbey ile Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Ardeşen Turizm Fakültesi’nden Doç. Dr. Elif Acuner ve ilgili kurum temsilcileri katıldı.

“Bir Yaprakla Başlar” sloganıyla hayata geçirilecek program kapsamında simgesel çay hasadı açılışı, gençlere yönelik çay toplama yarışması, butik çay tadım etkinlikleri ve üretici–marka buluşmaları gerçekleştirilecek.

Etkinlik öncesinde alan düzenlemeleri, güvenlik, ulaşım, teknik altyapı ve tanıtım süreçleri titizlikle planlanırken, kurumlar arasında güçlü bir iş birliği sağlandı.

Yetkililer, çayın sadece bir tarım ürünü değil, aynı zamanda bölgenin kültürü ve emeği olduğunu vurgulayarak, organizasyonun hem yerel üreticiyi destekleyeceğini hem de Ardeşen’in tanıtımına katkı sunacağını belirtti.

13 Mayıs’ta düzenlenecek “Çay Hasat Karşılama Programı”na tüm vatandaşlar davet edildi.

Ekmek Fiyatı ve Enflasyon Üzerinden Çay Hesabı

Başkan İhsan Alkan, konuşmasına geçmiş yıllardaki alım gücü ile bugünü kıyaslayarak başladı. Rize'deki ekmek fiyatlarındaki değişime dikkat çeken Alkan, "O zaman Rize'de 270 gram ekmek 5 TL'ydi, bugün 230 gram ekmek 20 lira. Sadece bu oran üzerinden bir hesaplama yapıp üzerine refah payı koyduğumuzda, beklentimizin ne kadar haklı olduğu ortaya çıkıyor" dedi.

Çay tarımında kullanılan ekipman ve gübre fiyatlarındaki artışın altını çizen Alkan: "O zaman Rize'de 270 gram bir ekmek 5 TL'ydi. Bugün 230 gram bir ekmek 20 lira Rize’de. Dolayısıyla bu hesapla yaparsak %15’de üzerine koyarsak dediğiniz gibi 20.40 yani bunun üzerine de %15 halihazır koyarsanız 44 gibi bir şey beklememiz lazım destekleme dahil.

Şimdi şunu yapmayacağım öncelikle. Yani kaç yeter dediğiniz 26.500 lira gübre. Ortalama bir çay bezi, orta bir çay bezi 100 lira. İyi bir çay bezi 150 lira. 750 lira Çay makası. 15 ile 20 arasında değişen çay motorlarımız var.

Bunları da söylerken ben defaatle şunu söylerim bu memleketin temeli çayla oluşmuş. Ben bu memlekete çay sayesinde geldim. Burası bir çay sanayi şehri. Çay ne kadar güçlü olursa biz o kadar güçlü oluruz. Rize, Rize gençliği o kadar güçlü olur. O kadar az kişi gurbete gider, memleketinde kalır. O kadar burada yaşayan insanlar o kadar refah seviyelerini arttırabilirler.

Şimdi ben beklediğim fiyat bu sene için işte 31, 32 lira bir maliyet açıkladı ziraat odaları. 31 ile 32 arasında bir maliyet hesaplaması yaptılar. Bir kere yani ben 60 lira olsa 70 lira olsa desem de hali hazırda bu bir şey anlam ifade etmeyecektir. Bana göre ben bunu hep söyledim. Bana göre kuru çay bugün bir tereyağı fiyatına 800 liraya çıkması lazım. Yaş çayın 80de lira seviyelerin olması lazımdı. Ama günümüz gerçeklerine göre konuşalım. Yani benim istediğim fiyat, ilettiğim fiyatlar şuydu. Ben 35 lira artı destekleme istiyorum. Desteklemeyi de 2003 yılında geldiği zaman destekleme %14’tü. Yani çay fiyatının %14’üydü. Bugünkü verilecek çay fiyatının %14’ü bir destekleme istiyorum. Yani 1,29’du çok uzun yıllar. İki sene önce desteklememiz 3 lira oldu. O da geçtiğimiz yıl kalktı. Bir önceki programda söylemiştim. Yani destekleme Çaykur'dan çıkan bir para değildi. Maliye Bakanlığının ödediği bir paraydı ama çok kıymetliydi bizim için. Neden? Yani tam bu zamanlarda verilirdi. Gübreyle alakalı bir dönemde, bir düzende, halihazırda bu gübre alması gereken, sonra vuracak olan alet ama bu para elinde bir en azından bu aylarda bir can simidi olurdu Rizeliye. Şimdi Mayıs çayı geliyor. Büyük çaycılarımız var. Çay kesecekler. Örnek vereyim. Arkadaşlarım var. İşçiye para verecekler. En az bir milyon nakit para lazım ona. Nakit olması lazım cebinde.

İşte burada kullanılan da aslında büyük çaycıların hepsinin bir geliriydi. Ama bu kalktı. Sayın bakanımıza da arz etmiştim gittiğimiz zaman. Yani bu bunu tekrar istiyoruz. Bunun gelmesini istiyoruz. 35 artı destekleme diyorum ama yani kabulüm destekleme dahil üzere kesinlikle 35’in altı değil. Yani bu destekleme verilmiyorsa bile halihazırda yani 37-38 lira bir fiyat 32 lira bir maliyetin olduğu bir yerde maliyet 32 liraysa ya geçinende yanında bir şey kazanacak ki en azından halihazırda üzerine bir şey koyabilsin. Yani geçimini sağlayabilsin.

Burada büyük bir ihtimalle ülkemizin içerisinde bulunduğu ekonomik problemler, sıkıntılar yani bir maliyet hesabı yapıyorlar ama dediğim gibi ben isterim ki 80 lira olsun, 90 lira olsun her zaman söylediğim gibi şimdi de söylemiyorum bunu bu arada, çokça şahit oldunuz kuru çay kıymetlenecek, yaş çay kıymetlenecek. Rizeli değerini ancak böyle bulacak.

Muratlı'dan başlayan Tirebolu'ya kadar giden halihazırda bu memleketteki eskiden %66’sıydı, şimdi ormanlarda çaylık yaptık, yaklaşık %75’i Rize’de bu çayın. Yani ¼’ü Rize'de olduğu bir memlekette biz Rize siyaseti olarak bence kuru çaya da bol zam istemeliyiz, yaş çaya da bol zam istemeliyiz.”

Artan maliyetler karşısında bu desteklerin yeniden sağlanması çağrısında bulunan Karal, son dönemde küresel gelişmelerin gübre fiyatlarını ciddi şekilde artırdığını, özellikle Ortadoğu’da yaşanan gerilimler ve Hürmüz Boğazı’na ilişkin risklerin maliyetleri daha da yukarı çektiğini belirterek, “Yapılması gereken nettir. Gübrenin en az yüzde 50’si doğrudan desteklenmeli, çiftçimize mazot desteği sağlanmalı, destekleme primi yeniden verilmelidir. Aksi halde çay üretimi ciddi şekilde risk altına girebilir.” dedi.

DEVA Partili Hasan Karal, Türkiye’nin en stratejik tarımsal üretim alanlarından biri olan çayda yeni sezonun kısa süre sonra başlayacağını belirterek, Doğu Karadeniz’de binlerce üreticinin büyük bir beklenti içinde olduğunu söyledi.

“Çay, Karadeniz’de hayatın temelidir”
Yaklaşık 800 bin dekarlık alanda üretim yapan yüz binlerce çiftçinin artan maliyetler nedeniyle bu yıl sezona buruk girdiğini ifade eden Karal, “Memleketim Rize başta olmak üzere Doğu Karadeniz’de çay, sadece bir tarım ürünü değil, hayatın temelidir. Çayı denklemden çıkardığınızda bölgede ekonomik hayatın durma noktasına geleceği açıktır. Çünkü üreticinin önünde gerçek bir alternatif yok.” şeklinde konuştu.

“Faize trilyonlarca lira kaynak bulan hükümet eli nasırlı çiftçiye neden yasal desteğini vermiyor?”
Milletvekili Karal, bölgede 200 bini aşkın çay üreticisinin bulunduğunu ve dolaylı olarak milyonlarca insanın bu sektörden geçimini sağladığını hatırlattı. Üreticilerin ciddi bir maliyet baskısı altında olduğunu vurgulayan Karal, şu değerlendirmelerde bulundu: “Önceki yıllarda çay alım fiyatına ek olarak verilen destekler Mart–Nisan döneminde ödenir, üretici bu destekle gübresini alarak sezona güçlü başlardı. Üstelik bu sistemin en önemli yönü, ödemelerin yılın tamamına yayılmasıydı. Yaş çay, budama ve destekleme ödemeleriyle üreticiye yıl boyunca düzenli bir gelir akışı sağlanıyor, bu da ciddi bir rahatlama oluşturuyordu. Ancak destekleme primi kaldırıldı. Bugün üretici hem desteksiz hem de yüksek maliyetle karşı karşıya. Açık söylemek gerekirse çay üreticisi bu sezona 1-0 geriden başlıyor. Daha tarlaya girmeden kaybetmeye başlayan bir üreticiden verim beklemek gerçekçi değildir.

Devletin tarıma ayırması gereken destekler kanunla belirlenmiş olmasına rağmen uygulamada bunun çok gerisinde kalındığını görüyoruz. 2026 yılı itibarıyla verilmesi gereken tarımsal destek yaklaşık 772 milyar lira iken, bütçede yalnızca 168 milyar lira ayrıldı. Buna karşılık faize ayrılan kaynak 2,7 trilyon lirayı buluyor. Şimdi soruyoruz: Trilyonlarca lirayı faize ayırabilen bir anlayış, üretim için alın teri döken çiftçiye, çay üreticisine yasal hakkı olan desteği neden vermiyor?”

“Gübre maliyetinin yüzde 50’sini devlet karşılamalı”
Karal, iktidarın uzun yıllar uyguladığı bu destekleme modelinin neden terk edildiğinin bugün cevap bekleyen en temel sorulardan biri olduğunun altını çizdi. Önerilerini sıralayan Karal, “Üretici, gübresini alacağı dönemde elinde nakit görmelidir. Aksi halde üretim zinciri daha baştan aksar. Gübrenin en az yüzde 50’si doğrudan desteklenmeli, destekler üretim takvimine uygun şekilde zamanında ödenmelidir. Çay alım fiyatı maliyet ve refah payı gözetilerek belirlenmeli, üretici enflasyona ezdirilmemelidir. Ayrıca girdi maliyetlerini düşürecek kolaylıklar sağlanmalı, üreticiyi koruyan öngörülebilir ve planlı bir tarım politikası hayata geçirilmelidir.” ifadelerine yer verdi.

Rize Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (RESOB) Başkanı Güven Aksoy: Çay parası geldiğinde piyasa canlanıyor ama sonrasında 5-6 ay boyunca ciddi bir para girişi olmuyor. Bu dönem esnaf için en zor dönem."

Desteklerin kaldırılmasıyla birlikte özellikle kış aylarında nakit akışı ciddi şekilde azaldı. Küçük ama düzenli ödemelerin yerel piyasada kaldığını belirten Aksoy, bu sistemin kaldırılmasının doğrudan esnafı vurduğunu ifade etti. Bugün esnaf tamamen bitmiş değil ama eski kazançlar da yok. Kredi sistemi piyasayı ayakta tutarken, artan maliyetler ve eleman sorunu işleri daha da zorlaştırıyor. Gençlerin masa başı işlere yönelmesi, ara eleman krizini büyütüyor. Zincir marketlerin yaygınlaşması ise küçük esnafın rekabet gücünü azaltıyor. Tüm bu gelişmelere rağmen Rize’de esnaf yok olmuyor, ancak şekil değiştirerek ayakta kalmaya çalışıyor.

Türkiye'nin çay başkenti Rize'de, çay atığından yola çıkan lise öğrencileri dikkat çekici bir bilimsel çalışmaya imza attı. Rize TOBB Fen Lisesi 10. sınıf öğrencileri Derin Şengül, Çağan Gültekin ve Leyla Omar, bölgede büyük miktarlarda oluşan çay atığını değerlendirerek antibakteriyel özellik taşıyan yenilikçi bir kaplama geliştirdi.

Yılda 83 bin ton çay atığı

Çay bahçelerinden toplanan yeşil çay filizlerinin fabrikalarda işlenirken ayrılan lifli kalın kısımları; çay atığı veya çay çöpü olarak adlandırılıyor. Araştırmalara göre Türkiye'de çay üretimi sonucunda yılda yaklaşık 83 bin ton çay atığı oluşuyor. Öğrenciler, bu büyük atık kaynağını bilimsel bir fırsata dönüştürerek çay posasındaki doğal bileşenleri kullanıp gümüş nanoparçacıklarla güçlendirilmiş hijyenik bir yüzey kaplama teknolojisi geliştirdi.

Gümüşün yeşil yolculuğu

'Gümüşün Yeşil Yolculuğu: Atık Çay Polifenolleri ile Güçlendirilmiş Hijyenik Kaplama Teknolojisi' adı verilen proje, yapılan laboratuvar testlerinde yüzde 99,5'e varan antibakteriyel etki göstererek dikkat çekti. Proje aynı zamanda TÜBİTAK 2204A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması'nda binlerce proje arasından ilk 6'ya girerek önemli bir başarı elde etti. Sağlık ve hijyen alanında oldukça önem taşıyan projenin farklı testler yapılarak daha da geliştirilmesi hedefleniyor.

Antibakteriyal kalkan

Geliştirilen antibakteriyel kaplama, su bazlı vernik ve benzeri kaplama malzemelerine entegre edilerek farklı yüzeylerde kullanılabilecek şekilde tasarlandı. Boya, vernik ve çeşitli kaplama ürünlerinin içine katılarak duvarlar, masa yüzeyleri, kapı kolları gibi temasın yoğun olduğu alanlarda uygulanabileceği belirtildi. Özellikle hastaneler, laboratuvarlar, gıda üretim tesisleri ve kuaförler gibi hijyenin kritik olduğu ortamlarda yüzeyleri bakterilere karşı daha güvenli yapacağı ifade edildi.

'Sıfır atık kapsamında, çay atığını değerlendirdik'

Projenin fikir aşamasını anlatan öğrencilerden Derin Şengül, bakterilerin yüzeylerde oluşturduğu risklerin bu çalışmanın çıkış noktası olduğunu belirtti. Şengül, 'Yaptığımız araştırmalarda bakterilerin birçok yüzeyde ciddi sorunlara yol açtığını gördük. Antibakteriyel kaplamaların bu soruna karşı etkili bir çözüm olduğunu fark ettik ancak bu kaplamaların çok yaygın kullanılmadığını gördük. Bu nedenle kendi kaplamamızı geliştirmeye karar verdik. Gümüş nanoparçacıklar geniş yüzey alanı sayesinde güçlü antibakteriyel özellik gösteriyor. Bu yüzden ana ham madde olarak gümüş nanoparçacık kullanmaya karar verdik. Bunun yanında sıfır atık yaklaşımı kapsamında çay atığını değerlendirmeyi hedefledik' şeklinde konuştu.

Hastanelerden okullara kadar geniş kullanım alanı

Projede yer alan öğrencilerden Leyla Omar ise bakterilerin yalnızca hastanelerde değil günlük yaşamın birçok alanında bulunduğunu söyledi. Omar, 'Kaplamayı üretirken çevre dostu yeşil sentez yöntemini kullandık. Ayrıca su bazlı vernik ile gümüş iyonlarını entegre ettik. Bu sayede kokusuz ve renksiz bir kaplama elde ettik. Duvarlar, masa yüzeyleri ve birçok farklı yüzeyde kullanılabilir. Hastaneler ve sağlık kuruluşları, laboratuvarlar, kuaförler, gıda üretim tesisleri, okullar ve toplu yaşam alanları olabilir. Yaptığımız testlerde bakterilerin üremesi için en uygun ortamda bile kaplamanın yüzde 99,5'e varan antibakteriyel etki gösterdiğini gördük. Farklı ortamlarda yaptığımız deneylerde yüzde 100'e varan antibakteriyel etkinlik de gözlemledik' dedi.

Zorlu ama başarılı bir süreç

Projede yer alan öğrencilerden Çağan Gültekin ise projenin uzun ve zorlu bir çalışma süreci sonunda ortaya çıktığını söyledi. Gültekin, 'Proje boyunca ekip olarak sürekli birlikte çalıştık. Bazen derslerle birlikte yürütmek zor oldu, çok yorulduk ve bazı denemelerde başarısız olduk. Ancak pes etmedik. Her başarısızlıktan sonra tekrar denedik ve hatalarımızdan öğrenmeye çalıştık. Sonunda böyle bir proje ortaya çıktı ve projemizin daha da gelişeceğine inanıyoruz' diye konuştu.

'Farklı çalışmalar öğrencilerime ilham verdi'

Projeye rehberlik eden Rize TOBB Fen Lisesi Kimya Öğretmeni Kadriye Dinç, öğrencilerin yerel bir atıktan yola çıkarak böyle bir teknoloji geliştirmesinin oldukça değerli olduğunu söyledi. Dinç, 'Uzun yıllardır öğrencilerle birlikte projeler yaparak onları bilimle tanıştırmaya çalışıyorum. Okulumuzda artık bilimle ilgili bir kültür oluştu diyebilirim. Gerçekten öğrencilerimiz çok meraklı ve bu meraklarının her geçen gün arttığını görüyorum. Onların bu ilgisi bize yansıyınca biz de kayıtsız kalamıyoruz. Sene başında öğrencilerim 'Hocam çok güzel bir proje fikrimiz var' dediklerinde ben de gerçekten çok heyecanlanmıştım. Projeyi dinlediğimde değerli bir çalışma olabileceğini düşündüm ve öğrenciler araştırmalarına başladılar. Ülkemizde yürütülen sıfır atık politikası ve yeşil sentez yaklaşımı, yani çevreye zarar vermeden faydalı ürünler üretme çabası her geçen gün daha da önem kazanıyor. Öğrencilerimiz de bu yaklaşımın içinde olmak istediler. Çalışmalarında bir atık ürün kullanmayı düşündüler ve bunun yerel bir atık olmasını istediler. Rize'de çok sayıda çay fabrikası var ve bu nedenle oldukça fazla çay atığı oluşuyor. Çay üzerine yapılan farklı çalışmalar da öğrencilerimize ilham verdi. Üniversitemizde ve çeşitli kurumlarda çay atığıyla ilgili çok güzel projeler yapıldığını gördüler. Bunun üzerine 'Öğretmenim biz de çay atığını kullanabiliriz' diyerek çalışmaya başladık' dedi.

'Test sonuçları başarılı çıktı'

Projede sağlık alanına yönelik bir çözüm geliştirmeyi hedeflediklerini belirten Dinç, çalışmanın nanoteknoloji ve çevre dostu üretim anlayışını buluşturduğunu ifade etti. Dinç, 'Ne yapabiliriz diye düşünürken sağlık alanına yöneldik. COVID-19 pandemisi ve hastane enfeksiyonları gibi sorunlar öğrencileri bu alanda bir çözüm geliştirmeye yönlendirdi. Gümüş, altın ve çinko gibi parçacıkları değerlendirmeye başladılar. Gümüşün antibakteriyel özelliği biliniyor ancak maliyeti yüksek. Biz de gümüşü çay atıklarıyla birleştirerek nanoteknoloji yardımıyla nano düzeyde üretip kaplama malzemesine entegre ederek antibakteriyel bir ürün elde etmeyi hedefledik. Yaptığımız analizler sonucunda çayın bu çalışma için oldukça uygun bir materyal olduğunu gördük. Öğrenciler su bazlı ve çevre dostu bir vernik kullanarak elde ettikleri nanoparçacıkları kaplamaya entegre ettiler. Böylece yüzeylere uygulanabilecek bir kaplama ürünü ortaya çıktı. Küçük bir prototip oluşturduk ve bunu ilimizdeki ilgili kurumların laboratuvarlarında test ettik. Sonuçlar bizi gerçekten heyecanlandırdı çünkü kaplamanın antibakteriyel özellik gösterdiği görüldü. Proje şu anda geliştirme aşamasında. Ar-Ge çalışmalarıyla ilerletmeyi planlıyoruz. Hastaneler, laboratuvarlar, gıda sektörü ve bakterinin üreyebildiği birçok ortamda kullanılabileceğini düşünüyoruz. TÜBİTAK 2204A yarışmasında binlerce proje arasından önce ilk 6'ya girdik. Bu bizim için çok önemli bir motivasyon oldu. Henüz ticari bir teklif yok ancak proje geliştikçe çok daha güzel sonuçlar ortaya çıkacağına inanıyoruz' diye konuştu.

Pandemiler ve bulaşıcı hastalıklar açısından önemi

COVID-19 pandemisi, virüs ve bakterilerin yüzeyler üzerinden de hızla yayılabildiğini tüm dünyaya gösterdi. Hastaneler, okullar, toplu taşıma araçları ve kamuya açık alanlarda yüzey hijyeninin ne kadar kritik olduğu bu süreçte daha net ortaya çıktı. Rize TOBB Fen Lisesi öğrencilerinin geliştirdiği antibakteriyel kaplama, bu açıdan önemli bir potansiyel taşıyor. Yüzeylerde bakteri oluşumunu büyük ölçüde engelleyebilen bu teknoloji; özellikle hastaneler, laboratuvarlar, gıda üretim tesisleri ve toplu kullanım alanlarında hijyen seviyesini artırabilecek bir çözüm olarak değerlendiriliyor. Yerel bir tarım atığı olan çay atığından geliştirilen bu kaplama, bulaşıcı hastalıklarla mücadelede çevre dostu ve yenilikçi bir yaklaşım sunması bakımından dikkat çekiyor.

Ulusal Taichung Üniversitesi'nden Tayvanlı bilim insanları tarafından yapılan araştırma 'en iyi çay nasıl demlenir, en sağlıklı çaydanlık hangisi' sorularına son noktayı koymuş gibi. Çaydanlık malzemesinin hem çayın tadını hem de sağlığa olan yararlarını nasıl etkilediğini incelendi.

Çay tüketimi üzerine yapılan yeni bir bilimsel araştırma, çay türü ve kullanılan demlik malzemesinin hem çayın kimyasal yapısını hem de tüketici deneyimini doğrudan etkilediğini ortaya koydu. Çalışmada yeşil, oolong ve siyah çay; cam, paslanmaz çelik, gıda sınıfı silika jel, toprak ve porselen demliklerde demlenerek incelendi.

Araştırmada çayların kateşin içerikleri yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC) yöntemiyle ölçülürken, 20 çay uzmanı ve 19 acemi tüketici kör tadım testlerine katıldı. Katılımcılar ayrıca Haz-Uyarılma-Baskınlık (PAD) ölçeği ile duygusal tepkilerini değerlendirdi.

Elde edilen sonuçlara göre, en yüksek kateşin oranı siyah çayda tespit edildi. Siyah çayı sırasıyla yeşil ve oolong çay izledi. Demlik malzemeleri arasında ise gıda sınıfı silika jel demlikler, kateşin yoğunluğu açısından öne çıktı.

Uzman çay tadımcılarının değerlendirmeleri daha çok çay türüne bağlı olurken, acemi tüketicilerin özellikle hoşa giden tat (umami tat) algısının demlik malzemesine göre değiştiği belirlendi. Bu noktada toprak demlikler, lezzet değerlendirmesinde ilk sırayı aldı.

Araştırmada dikkat çeken bir diğer bulgu ise umami tadının özellikle yeni başlayan tüketicilerde enerji hissini artırması ve satın alma eğilimini güçlendirmesi oldu.

Katılımcıların çay tercih sıralaması ise benzer çıktı: oolong çay ilk sırada, ardından siyah ve yeşil çay geldi.

Uzmanlar, elde edilen bulguların çay sektöründe ürün geliştirme süreçlerine yön verebileceğini ve tüketici tercihlerini daha iyi anlamak adına önemli bir veri sunduğunu belirtiyor.

Kaynak

Çaydanlık Seçerken Dikkat Edilmesi Gereken Faktörler:

• Sağlık: Çaydanlığın malzemesi, çayın tadını ve sağlığınızı etkileyebilir.

• Lezzet: Bazı malzemeler çayın tadını artırırken, diğerleri değiştirebilir.

• Isı Dağılımı: Eşit ısı dağılımı, çayın daha iyi demlenmesini sağlar.

• Dayanıklılık: Çaydanlığın ne kadar sürede dayanacağı önemlidir.

• Temizlik: Çaydanlığın temizlenmesi kolay olmalıdır.

Çaydanlık Türleri ve Özellikleri:

Bakır: Bakır çaydanlıklar, mükemmel ısı iletkenliğiyle bilinir ve çayın hızlıca ısınmasını sağlar. Ancak, bakır çayın tadını değiştirebilir ve düzenli kalaylanması gerekir. Bakırın oksidasyonu sonucu oluşan bakır oksit, sağlığa zararlı olabilir. Kalaysız kullanılmamalı.

Çelik: Paslanmaz çelik çaydanlıklar, dayanıklı, temizlenmesi kolay ve çayın tadını değiştirmez. Ancak, ısıyı eşit dağıtmayabilir ve çayın çabuk soğumasına neden olabilir.

Cam: Cam çaydanlıklar, çayın demlenme sürecini görmenizi sağlar ve çayın tadını değiştirmez. Ancak, kırılabilirler ve ısıyı iyi tutmayabilirler.

Toprak: Toprak çaydanlıklar, çayın tadını artırabilir ve ısıyı uzun süre koruyabilir. Ancak, kırılabilirler ve temizlenmesi zor olabilir.

Alüminyum: Isıyla birlikte suya karışma riski yüksektir; nörolojik sağlık için önerilmez.

En Sağlıklı Çaydanlık Hangisi?

Bu sorunun kesin bir cevabı yoktur. Her çaydanlık türünün kendine göre avantajları ve dezavantajları vardır.

Sağlık açısından:

• Cam çaydanlıklar, hiçbir kimyasal madde içermediği için en sağlıklı seçenek olarak kabul edilir.

• Paslanmaz çelik çaydanlıklar da sağlıklı bir seçenektir, ancak nikel alerjisi olan kişiler için sorun olabilir.

• Bakır çaydanlıklar, kalay kaplaması bozulduğunda sağlığa zararlı olabilir.

• Toprak çaydanlıklar, üretiminde kullanılan kurşun ve diğer ağır metaller nedeniyle riskli olabilir.

Lezzet açısından:

• Toprak çaydanlıklar, çayın tadını artırabilir ve daha zengin bir aroma verebilir.

• Bakır çaydanlıklar, çayın hızlıca ısınmasını sağlar ve daha iyi bir demleme sağlayabilir.

• Cam ve paslanmaz çelik çaydanlıklar, çayın tadını değiştirmez.

Her çaydanlık türünün kendine göre avantajları ve dezavantajları vardır. En iyi seçimi yaparken kendi ihtiyaçlarınızı ve tercihlerinizi göz önünde bulundurmalısınız. Sağlık açısından en güvenli seçenek cam çaydanlık iken, lezzet açısından en iyi seçenek toprak çaydanlıktır. Dayanıklılık ve kolay temizlik açısından ise paslanmaz çelik çaydanlık tercih edilebilir.

• Her gün çay içiyorsanız: Paslanmaz çelik çaydanlık veya cam çaydanlık tercih edebilirsiniz.

• Çayın tadına önem veriyorsanız: Toprak çaydanlık tercih edebilirsiniz.

• Çayın hızlıca ısınmasını istiyorsanız: Bakır çaydanlık tercih edebilirsiniz.

Hangi çaydanlık türünü seçerseniz seçin, düzenli olarak temizlemeniz ve bakımını yapmanız önemlidir. Bu, çayınızın lezzetini ve sağlığınızı korumanıza yardımcı olacaktır.

Bitkilerin Gelişimi İçin Gübreleme Şart

Akman, bitkilerin sağlıklı gelişip kaliteli ürün verebilmesi için besin maddelerine ihtiyaç duyduğunu ifade ederek, toprakta zamanla kaybolan besin maddelerinin ahır gübresi veya kimyasal gübrelerle takviye edilmesi gerektiğini vurguladı.

Toprak Analizi Yapılması Öneriliyor

Çay bahçelerinde kimyasal gübrelerin pahalı olduğunu ve fazla kullanımının çevreye ve toprağa zarar verebileceğini hatırlatan Akman, üreticilere toprak analizi yaptırarak gübreleme yapmalarını tavsiye etti. Akman, dekara yaklaşık 70-80 kilogram kompoze 25.5.10 NPK özel çay gübresinin yeterli olabileceğini belirtti.

Gübreleme Mart-Nisan Aylarında Yapılmalı

Çay bahçelerinde doğru gübre uygulamasının büyük önem taşıdığını belirten Akman, gübrelemenin Mart-Nisan aylarında sürgün patlamadan önce set aralarına verilmesi gerektiğini ifade etti. Gübreyi bahçe üzerine serperek değnekle silmenin bitkiye zarar vereceğini belirten Akman, bu tür uygulamaların emek ve paranın boşa gitmesine neden olacağını söyledi.

Budama Artıkları Toprağı İyileştiriyor

Akman ayrıca, çay bahçelerinde hastalıklı olmayan budama artıklarının set aralarına serilmesinin toprağın yapısını iyileştirdiğini belirtti. Üreticilerin kampanya öncesi bahçelerinde bakım, temizlik ve 1/10 budama işlemlerini yapmalarının kaliteli hasat açısından önemli olduğunu vurguladı.

“Toprak Önemli, Çay Önemli”

Akman açıklamasının sonunda, “Toprak önemli, tarımsal üretim önemli, çay önemli. 2026 yılında tüm çay üreticilerimize bol ve bereketli bir sezon diliyorum.” ifadelerini kullandı.