Kırgızistan'ın Çolpon-Ata şehrinde Orta Asya ülkeleri Cumhurbaşkanları ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in katılımıyla Gayriresmi İstişare Toplantısı düzenlendi. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov'un başkanlığında gerçekleştirilen toplantıya Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhammedov ve Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev katıldı. Toplantının açılış konuşmasını yapan Caparov, son dönemlerde Orta Asya ülkeleri arasındaki işbirliğinin niteliksel olarak yeni içerik kazandığını belirterek, 'Devlet sınırları konusunda tarihi öneme sahip mutabakatlar sağlandı. Bölgesel işbirliğinin önemli sonuçlarından biri de ülkelerimizin uluslararası camiadaki karşılıklı desteği oldu. Kırgızistan'ın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi 2027-2028 dönemi daimi olmayan üyeliğine seçilmesine verdiğiniz destekleriniz için minnettarım. Bu önemli uluslararası platformdaki faaliyetinde Kırgızistan, bölgenin ortak çıkarlarını savunacaktır' dedi.
Ulaştırma bağlantılarının geliştirilmesinin ortak çalışmalarının teme alanlarından biri olduğuna işaret eden Caparov, 'Ülkelerimiz stratejik demiryolu, karayolu, havayolu ve çok modlu projeler hayat geçirmektedir. Bu güzergahların birleştirilmesini ve bir birini tamamlamasını sağlamak önemlidir. Büyük altyapı projeleri arasında Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu inşası yer alıyor. Ülkelerimizin sürdürülebilir kalkınması için enerji alanındaki işbirliği kilit öneme sahiptir. Kırgızistan, karşılıklı olarak elektrik enerjisi tedarikinde mutabakata varılmasından memnuniyet duyuyor. Kırgızistan, Kazakistan ve Özbekistan tarafından Kambar-Ata 1 hidroelektrik santrali inşaatı projesi konusunda ortak çalışma yürütülmektedir' diye konuştu. Turizm alanının büyük işbirliği potansiyeli olduğuna dikkati çeken Caparov, 'Orta Asya ile Azerbaycan, kadim şehirleri, Büyük İpek Yolu'nun tarihi mirası, dağ ve göl manzaraları, ulusal gelenekleri ve kültürel çeşitliliğiyle dünyaya eşsiz miras sunabilir. Kırgızistan, Orta Asya ülkelerini ziyaret etmek isteyen yabancılar için ortak turist vizesi uygulamasının hayata geçirilmesi yönünde girişimde bulundu. Ülkelerimizin dışişleri bakanlıklarına koordineli tutumların geliştirilmesi için istişareleri güçlendirme talimatı vermeyi öneriyorum' dedi.
'Orta Asya ile Azerbaycan'ın tek jeopolitik ve jeoekonomik bölgeye dönüştü'
Cumhurbaşkanı Aliyev, Orta Asya ülkeleriyle ilişkilerin Azerbaycan'ın dış politikasının önceliklerinden biri olduğunu belirterek, 'Karşılık ziyaretlerin dinamiğine bakacak olursak, 2023 yılından bugüne kadar 3,5 yıl içinde kardeş Orta Asya ülkelerini toplam 16 kez ziyaret ettim, mevkidaşlarım ise Azerbaycan'a 23 kez ziyaret gerçekleştirdi. Bu istatistik, ilişkilerin yakınlığını günümüzde Orta Asya ile Azerbaycan'ın tek jeopolitik ve jeoekonomik bölgeye dönüştüğünü gösteriyor' diye konuştu. Daha önce Orta Asya ülkeleri cumhurbaşkanları istişare toplantılarında konuk ülke olarak yer aldığını anımsatan Aliyev, 'İstişare toplantısına tam yetkili üye olarak ilk kez katılıyorum. Geçen yıl Özbekistan'da bu formata Azerbaycan'ın katılmasına ilişkin aldıkları bu tarihi kararı için Orta Asya ülkeleri cumhurbaşkanlarına teşekkür ediyorum. Azerbaycan, istişare formatın aktif üyesi haline gelecek ve işbirliğinin daha da geliştirilmesi ile ülkelerimizin ve halklarımızın daha da yakınlaşması için elinden gelen tüm çabayı gösterecek' dedi.
'Tüm olumlu gelişmeler, bölgemizin uluslararası alandaki itibarının güçlenmesine katkı sağlıyor'
Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, Azerbaycan'ın istişare toplantılarına tam üye olarak katılmasının bu formatın gelişiminde yeni dönemin başlangıcı olduğunu belirterek, 'Ortak çabalar sayesinde siyasi diyalogun daha da derinleştirilmesi, yatırım, enerji, sanayi, ulaştırma ve lojistik alanlarında işbirliğinin geliştirilmesi için şartlar oluşturuluyor. Son yıllarda bölge içi ticaret istikrarlı şekilde artıyor. İş dünyası arasındaki ilişkiler genişliyor, ortak şirketler kuruluyor, yatırım projeleri hayata geçiriliyor ve insani ilişkiler güçlendiriliyor. Tüm bu olumlu gelişmeler, kardeş halklarımızın birbirine daha da yakınlaşmasına ve bölgemizin uluslararası alandaki itibarının güçlenmesine katkı sağlıyor' değerlendirmesini yaptı. Orta Asya'nın küresel süreçlerdeki rolünün kararlı şekilde arttığını söyleyen Tokayev, bunun canlı örneğinin Kırgızistan'ın BMGK daimi olmayan üyeliğine seçilmesi olduğunu ifade etti.
Rahman, bölgede büyük ölçekli petrol rafinerisi inşa edilmesini önerdi
Tacikistan Cumhurbaşkanı Cumhurbaşkanı Rahman, ulaştırma koridorları ile lojistiği geliştirmenin ortak önceliklerden biri olmaya devam ettiğini söyleyerek, 'Ayrıca enerji, sanayi, dijitalleşme ve gıda güvenliği, sürekli dikkat gerektiriyor. Kültürel ve insani ilişkilerin geliştirilmesi de halklarımız arasında dostluk, karşılıklı anlayış ve güveni güçlendirme unsurlarından biri olarak önem arz ediyor' dedi. Enerji güvenliğinin sürdürülebilir kalkınmanın kilit unsurlarından biri olduğunu belirten Rahman, 'Bu konuyu daha önceki toplantılarımızda da gündeme getirmiştim. Günümüzün şartlarını dikkate alarak hep birlikte bu son derece önemli konu üzerinde ciddiyetle düşünmemiz gerektiğine inanıyorum. Somut bir öneri olarak, ilgili kurumlarımıza en ileri teknolojilerden yararlanılarak bölgede büyük ölçekli bir petrol rafinerisinin inşası konusunu değerlendirme talimatı verilmesini öneriyorum. Elbette bu süreçte öncelikli olarak bölge ülkelerinin kritik öneme sahip petrol ürünlerine yönelik iç ihtiyaçlarının karşılanması esas alınmalıdır' diye konuştu.
'Orta Asya büyük veri alanında rekabetçi merkez olmalı'
Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, sürdürülebilir bölgesel işbirliği yapısını oluşturma zamanı geldiğini söyleyerek, bunun yapısının etkin işbirliği kurumlarına, sektörel kurumların sıkı temaslarına, bölgelerin doğrudan bağlantılarına ve ortak uzun vadeli projelere dayanması gerektiğini kaydetti. Devletler arası örgütler ve 'Orta Asya plus' formatları kapsamında koordinasyonun güçlendirilmesi gerektiğinin altını çizen Mirziyoyev, 'Ticari-ekonomik ve ulaştırma bağlantılarının güçlendirilmesi, sanayi ve teknoloji zincirlerinin artırılması, ortak dijital servislerin oluşturulması ve yatırım platformlarının uygulanmasına yönelik atılacak adımlar kapsamlı şekilde ele alınmalıdır. Orta Asya, büyük veri alanında eğitim, bilim ve inovasyonun rekabetçi merkezi olmalı' dedi.
Mirziyoyev, çevresel tehditlerin sınır tanımadığını ve buna ortak yanıtların verilmesi gerektiğini kaydederek, 'Bu yaz yaşanan anormal sıcak havalar, iklim değişikliğinin ekonomiyi, su ve enerji güvenliği ile insan sağlığını ve yaşam kalitesini doğrudan etkileyen faktör haline geldiğini bir kez daha gösterdi. Yeni risklere ortak adapte olmak için uzun vadeli çözümler bulmak önemlidir' dedi.
Toplantı sonunda cumhurbaşkanları tarafından Çolpon-Ata Deklarasyonu kabul edildi.
