Çay üreticisinin alın teri emeği korunacaksa, taban fiyat uygulaması tercih değil, zorunluluktur.
Yaş çayın tarlada ve depoda bekleme imkanı yok, MAALESEF üreticinin de pazarlık yapma gücü yok.
Bir önceki yazımızda, toplantıların yapıldığını, fotoğrafların çekildiğini ama üreticinin gerçek beklentisinin hâlâ karşılık bulmadığını ifade etmiştik.
Bugün ise meselenin en kritik başlıklarından birine değinmek istiyorum:
Ve iki haftadır yaş çay sezonunun arifesinde açıklanacak olan referans fiyatı kamuoyu olarak tartışıyoruz.
Çok yetkili arkadaşlar enflasyon farkına neredeyse kabul imajı çizerken Üreticiler sessiz bekleyişte ve beklentilerinin geçen yılları telafisi doğrultusunda bir fiyatın açıklanması olması temennisinde.
Asıl olan bir başka çay üreticisinin kaybı olan emeğin sömürüsü taban fiyat uygulamasının olmamasıdır.
Bu sebep de açıklanan fiyatın neredeyse % 30 ile 35 altında üreticinin kaybının hiç dile getirilmemesidir.
Yaş sebze ve Meyve gibi alıcısı çok olan, hububat gibi veya kuru meyve ve sebze fındık fiştik gibi emeğimin karşılığını bulana kadar ambarımda bekletirim şansına sahip olmayan Çay üreticisi ya bu hukuksuzluğa teslim olacak, yada hukuki bir düzenlemeyle kendini güvende alma bekleyişinde.
Taban Fiyat Neden Şart
Taban Fiyat Olmazsa Emeğin Güvencesi Olmaz
Olgunlaşan ürün Tarlada üç beş gün içinde hasat edilmek zorundadır.
Hasat edilen çay ise depoda en fazla bir veya iki gün dayanabilir. Sonrası malum… Havanın sıcaklığıyla birlikte doğal fermantasyon başlar, ardından çürüme gelir. O noktadan sonra çay artık ürün değil, çöpe gidecek bir yük haline dönüşür.
İşte yaş yaprak çayın bu özelliği, çay üreticisinin en büyük handikabıdır, en zayıf noktasıdır. ÇAYKUR’un Aldığı Kısımda Sorun Yok
Bugün Türk çaycılığı yılda yaklaşık 1,5 milyon ton yaş çay üretmektedir.
Bu üretimin yaklaşık 750 bin tonu, yani yüzde ellisi, ÇAYKUR tarafından açıklanan fiyat üzerinden satın alınmaktadır. Bu kısımda üretici açısından hiç bir sorun yaşanmamaktadır.
Ancak asıl mesele, geriye kalan yüzde ellilik dilimde ortaya çıkmaktadır.
Yaklaşık 750 bin ton yaş yaprak, özel sektör tarafından alınmakta; fakat olgunlaşan ürünün hasadının süreli olması ve ürünün bekleme süresinin kısıtlı olması nedeniyle üretici, kendisine verilen fiyatı “amin diyerek” kabul etmek zorunda kalmaktadır. Çünkü başka seçeneği yoktur.
Fiyatlar Bir Günde Eriyor, Geçtiğimiz sezondan bir örnek verelim.
Yaş çay fiyatı 25,45 TL olarak açıklandığında, özel sektörde alımlar 23, 22, hatta 20 lira seviyelerinden başlamıştır.
Hasadın yoğunlaştığı dönemde ise yaklaşık toplan hasadın % 90 kısmında tablo daha da ağırlaşmıştır:
Sabah gelen mesaj: 20 TL Öğlen gelen mesaj: 17,5 TL Akşamüstü gelen mesaj: 16 TL Yani 25,45 TL’den başlayan fiyat, gün içinde 16 TL’ye kadar gerilemiştir.
Bu düşüş, serbest piyasa şartlarının ötesinde, üreticinin çaresizliğinden kaynaklanan bir tabloyu ortaya koymaktadır.
Çünkü üretici bilir ki:
Hasat etmezse çay dalında kartlaşacak,
Hasat ederse beklerse çürüyecek,
Sonunda ise emeği gübreye dönüşecektir.
Bu Durum Hukuki Bir Düzenleme Gerektirir
Ortada açık bir gerçek var:
Bu tablo, sadece ekonomik değil, hukuki bir mesele haline gelmiştir.
Çay üreticisinin emeğini koruyacak bir düzenleme artık zorunludur. Bunun yolu:
Bir yönetmelik olabilir, Bir kararname olabilir,
Ya da mevcut çay yasasına eklenecek bir-iki maddelik bir düzenleme olabilir.
Ama hangi yöntem seçilirse seçilsin, çözüm nettir:
Referans fiyat değil, taban fiyat uygulanmalıdır.
Taban Fiyat Neden Şarttır? Taban fiyat demek:
Üreticinin emeğinin korunması demektir.
Fiyatın keyfi şekilde düşürülmesinin önüne geçilmesi demektir.
Bölge insanının alın terinin güvence altına alınması demektir.
Özellikle özel sektör alımlarında, açıklanan fiyatın yüzde 30–35 altına düşülmesini engelleyecek bir taban fiyat sistemi, çay üreticisinin geleceği için hayati önem taşımaktadır.
Bugün mesele sadece çay değil, emeğin üreticinin hukukunun korunması meselesidir. Bugün mesele sadece fiyat değil, hukukun üreticinin yanında durup durmayacağı meselesidir.
Eğer çay üreticisinin alın teri korunacaksa, taban fiyat artık bir tercih değil, zorunluluktur.
Emin Kanbur / Yaş Çay Üreticisi
